Գիտեի՞ք։
Բացահայտեք զարմանալի փաստեր, քիչ հայտնի կապեր և հետաքրքրաշարժ մանրամասներ Սարվարյանի պատմությունից։
Գիտեի՞ք, որ...
Մուշեղ Սարվարյանի «Շաբնեշինի դար Ջահանամ» (1956 թ., «Խնջույք դժոխքում») ֆիլմը պատմական նշանակություն ունեցավ՝ դառնալով առաջին իրանական կինոնկարը, որը ներկայացվեց խոշոր կինոփառատոնի՝ մասնակցելով Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի 8-րդ թողարկմանը։ Այնտեղ իրանական արտադրության ֆիլմը մրցակցության մեջ մտավ համաշխարհային կինոյի այնպիսի նշանավոր վարպետների գործերի հետ, ինչպիսիք էին Ինգմար Բերգմանը, Վիտորիո դե Սիկան, Դուգլաս Սիրկը և Յուսեֆ Շահինը։
Թեև, ըստ պրոդյուսեր Մեհդի Միսաղիեի, Ֆրենկ Կապրայի գլխավորած ժյուրին տպավորված էր ֆիլմի՝ նորարարական համարվող դեկորներով (մի նորույթ, որն այդ ժամանակաշրջանում չէին ակնկալում Մերձավոր Արևելքի կինեմատոգրաֆիայից), սակայն բուն սյուժեն բավարար չափով ուժեղ չէր՝ մրցակցելու այլ մասնակիցների՝ օրինակ՝ Բերգմանի «Վայրի ելակներ»-ի կամ Սթենլի Կրամերի «Չհնազանդվողները» ֆիլմերի գեղարվեստական և գաղափարական խորության հետ։ Այդուհանդերձ, դա նշանակալի պահ էր. իրանական կինոն դուրս էր գալիս համաշխարհային կինոյի խոշորագույն հարթակներից մեկը՝ հիացմունք պատճառելով հանդիսատեսին։
Գիտեի՞ք, որ...
Իրանահայ անվանի գրող Զոյա Փիրզադը հաճախ էր այցելում «Սարվարյան» դպրոց և մասնակցում դրա ամառային միջոցառումներից մի քանիսին։ Այդ դպրոցը սոսկ ավանդական կրթօջախ չէր. այն մեկ հարկի տակ էր համախմբում արվեստը, գրականությունը, երաժշտությունը, թատրոնն ու կինոն՝ երիտասարդների համար ստեղծելով բացառիկ ստեղծագործական միջավայր։
Փիրզադը հարազատ էր զգում այդ մթնոլորտում իր կայացման տարիներին։ Թեև դժվար է հստակ ասել, թե ինչպես են այդ փորձառություններն ազդել նրա հետագա գրական գործունեության վրա, դրանք անկասկած մասն էին կազմում այն մշակութային միջավայրի, որում հասակ է առել Իրանի ժամանակակից ամենանշանավոր գրողներից մեկը։
Գիտեի՞ք, որ...
Մուշեղ Սարվարյանը «Շաբնեշինի դար ջահանամ» («Խնջույք դժոխքում») ֆիլմի՝ դժոխքին նվիրված հայտնի դրվագում հռոմեական կայսր Ներոնի դերի համար ընտրեց իր եղբորորդուն՝ Զարեհ Բալասանյանին։
Այդ տեսարանում Ներոնը նկատում է, թե ինչպես են Հաջի Ջաբարն ու Էբրամը մտնում իր կայսերական սրահ, և անցանկալի հյուրերին դիմավորում է բութ մատը վար ուղղելու հիշարժան ժեստով։
Ի տարբերություն եղբոր՝ Էդվարդի, Զարեհը դերասանական մեծ փորձ չուներ։ Այնուամենայնիվ, նա սիրով ստանձնեց այդ յուրօրինակ դերը՝ խելագար հռոմեական կայսրին մարմնավորելով այնպիսի թատերական վարպետությամբ, որ նրա կերպարը դարձավ իրանական վաղ շրջանի կինեմատոգրաֆիայի տեսողական առումով ամենատպավորիչ դրվագներից մեկի մասը։
Գիտեի՞ք, որ...
1960-ականների սկզբին, երբ Վլադիմիր «Վովա» Սարվարյանն աշխատում էր Բաքվի հիվանդանոցներից մեկում որպես անեսթեզիոլոգ, մի գիշեր՝ վիրահատությունների միջակայքում, նրան մոտեցավ բուժքույրը։ Վիրահատությունից հետո ապաքինվող մի երիտասարդ պացիենտ ձանձրանում էր և շատ էր ցանկանում շախմատ խաղալ որևէ մեկի հետ։ Իմանալով, որ բժիշկ Սարվարյանը փորձառու և շատ ինքնավստահ շախմատիստ է, նա խնդրեց բժշկին զբաղեցնել տղային, երբ ազատ պահ ունենա։
Մի քանի ժամ անց Վովան վերջապես մտավ տղայի սենյակ՝ ակնկալելով պաշտպանողական խաղի դաս տալ նրան։ Սակայն տասը րոպե անց նա հասկացավ, որ ընկել է իր կյանքի ամենավատ գամբիտներից մեկի ծուղակը։ Հենց այն պահին, երբ պարտությունն անխուսափելի էր թվում, հիվանդանոցի բարձրախոսով բժիշկ Սարվարյանին կանչեցին վիրահատարան։ Վովան փրկվեց՝ ժամանակավորապես։
Հաջորդ պացիենտին անզգայացնելուց հետո վրեժխնդրության ցանկությունը գերակայեց նույնիսկ ծխելու սովորական ընդմիջման նկատմամբ։ Նա շտապ վերադարձավ տղայի սենյակ և հայտարարեց. «Դավա՛յ, դիր տախտակը»։ Ուրախացած պատանին նորից դասավորեց խաղաքարերը։ Վովան շտապով դասավորեց իր խաղաքարերը՝ վրեժխնդրության պատրաստվող վիրավոր գայլի պես։ Շուտով նրա ճակատը պատվեց քրտինքով, դիրքը տախտակի վրա գնալով ավելի անհուսալի էր դառնում, և հետևեց շախ ու մատ՝ կրկին ու կրկին։
Այդ գիշեր Վովան չէր կարող իմանալ, որ այն երիտասարդ պացիենտը, ում ինքը հիշում էր որպես Գարիկ, մեծանալով կդառնա պատմության ամենանշանավոր շախմատային գրոսմայստերներից մեկը՝ Գարի Կասպարովը։ Սակայն Վովայի համար պատմությունն իր վճիռը կայացրել էր դեռ տարիներ առաջ՝ Բաքվի հիվանդանոցային սենյակում, փոքրիկ շախմատային տախտակի շուրջ՝ շատ ձանձրացած երիտասարդ հիվանդի դիմաց։
Գիտեի՞ք, որ...
Իրանցի անվանի դերասանուհի Հոմա Ռուստան, ով հայտնի է «Կարխեից մինչև Հռինոս», «Ճամփորդները» և «Երջանկության փոքրիկ թռչնակը» ֆիլմերով, իր մանկության մի մասն անցկացրել է՝ սովորելով Սարվարյան դպրոցում։
Նրա հայրը՝ Ռեզա Ռուստան, որը Իրանի ձախակողմյան քաղաքական շարժման ականավոր գործիչ էր, Հոմային ընդգրկել էր դպրոցի գիշերօթիկ ծրագրում։ Այնտեղ նա հայտնվել է Սիլվա Սարվարյանի անմիջական հոգածության ներքո, ով երիտասարդ Հոմայի համար դարձել է շատ ավելին, քան պարզապես մանկավարժ կամ խնամակալ. երբեմն նրանց հարաբերությունները հիշեցնում էին երկու քույրերի կապը։
Գիշերօթիկ դպրոցում կյանքը միտումնավոր կերպով ընտանեկան մթնոլորտ ուներ։ Երեխաներն ու Սարվարյանների ընտանիքի անդամները սնվում էին նույն սեղանի շուրջ՝ ձևավորելով կապեր, որոնք դուրս էին գալիս դասասենյակի սահմաններից։ Հոմայի նման գիշերօթիկում ապրող աշակերտների համար Սարվարյանները դարձել էին յուրօրինակ երկրորդ ընտանիք՝ դպրոցում անցկացրած տարիներին նրանց պարգևելով տան և հարազատ միջավայրի զգացում։
Գիտեի՞ք, որ...
Սարվարյան ազգակից երեք եղբայրները՝ Արթուրը (Նապոլեոնի երկրորդ որդին), Ջորջը (Մուշեղի երկրորդ որդին) և Վլադիմիրը՝ Վովան (Սաշայի միակ որդին), ծնվել էին նույն տարում։
Հանգամանքների բերումով նրանք վաղ տարիքում բաժանվել էին միմյանցից, սակայն տարիներ անց Վովան վերադարձավ Թեհրան՝ հնարավորություն տալով երեք եղբայրներին միասին անցկացնելու թանկարժեք ժամանակահատված։ Նրանց վերամիավորումը, ցավոք, կարճատև եղավ։ 1991 թվականին Արթուրի վաղաժամ մահը կտրուկ ընդհատեց այդ դրվագը՝ թողնելով հիշողություններ մի կարճ, բայց բովանդակալից ժամանակաշրջանի մասին, երբ երեք եղբայրները կրկին միասին էին։
Շուտով կլինեն նոր «Գիտեի՞ք»-ներ։
Դեռ շատ այլ «Գիտեի՞ք, որ...» պատմություններ կան, որոնք սպասում են ներկայացմանը, և մենք կշարունակենք դրանք ավելացնել՝ նոր հուշերի, լուսանկարների և բացահայտումների ի հայտ գալուն զուգընթաց։ Եթե ունեք որևէ պատմություն, հուշ, լուսանկար կամ Սարվարյան ընտանիքի կամ նրա հիմնած դպրոցների հետ կապված՝ քչերին հայտնի որևէ տեղեկություն, սիրով կսպասենք ձեր արձագանքին։ Ձեր պատմությունը կարող է օգնել մեզ բացահայտելու այս պատմության ևս մեկ դրվագ, ուստի խնդրում ենք կապ հաստատել մեզ հետ՝ օգտվելով «Կապ մեզ հետ» էջից։