Հայտնվում է Մարգարիտը

Մարգարետ Սարվարյանի մահից երկար ժամանակ անց էլ նրա թոռը՝ Էդվարդ Բալասանյանը, պահպանում էր իր սիրելի և հիացմունքի արժանի տատիկի վառ հիշողությունները։ Տարիներ անց՝ ԱՄՆ-ի Արևելյան ափին քաղաքաշինարարի հաջողակ կարիերա կառուցելուց հետո, Էդվարդը վերադարձավ Հայաստան և ներգրավվեց խորը փոփոխությունների շրջանում Երևանի վերակառուցման ու վերաիմաստավորման հսկայական գործում։

Նրա վերադարձի մասին լուրը հասավ նաև Թբիլիսիում բնակվող ազգականներին։ Մի օր մի տարեց կին եկավ Էդվարդի աշխատասենյակ՝ նրան տեսնելու։ Նա Էդվարդի մոր մորաքույրն էր՝ Մարգարետի քույրը։ Էդվարդը ապշած էր։

Ինչպես նա հետագայում հիշում էր իր հուշերում, այդ կնոջը նայելիս թվում էր, թե կրկին տեսնում է Մարգարետին։ Նմանությունը շատ ավելին էր, քան պարզապես արտաքինը։ Նա օժտված էր նույն եռանդով, նույն էներգիայով և նույնիսկ խոսելու նույն արագ ու աշխույժ ոճով, որոնք Էդվարդն այդքան լավ էր հիշում իր տատիկից։

Մի քանի թանկարժեք ժամերի ընթացքում Էդվարդը կարծես վերադարձավ անցյալ։ Նստած լինելով Մարգարետի քրոջ դիմաց և լսելով նրա խոսքը, ծիծաղն ու պատմությունները՝ նա զգաց, որ հիշողությունները, որոնք, իր կարծիքով, մնացել էին անցյալ կյանքում, հանկարծ կրկին կենդանացան։ Երևանում անցկացրած այդ կարճատև կեսօրին թվում էր, թե իր տատիկի մի փոքր մասնիկը վերադարձել է։

Սա նաև նրանց միակ հանդիպումն էր։ Մարգարետի քույրը վերադարձավ Վրաստան, և նրանք այլևս երբեք միմյանց տեսնելու հնարավորություն չունեցան։

Բայց Էդվարդը երբեք չմոռացավ այդ ժամերը։ Մարգարետի հեռանալուց տասնամյակներ անց և իր մանկության հուշերի ծննդավայրից հարյուրավոր մղոններ հեռու՝ նա ինչ-որ կերպ կրկին հայտնվել էր՝ թեկուզև ընդամենը մեկ կեսօրով։

Մարգարիտի աշակերտը

Սարվարյան դպրոցի՝ 1914–15 ուսումնական տարվա հայտնի լուսանկարում մի փոքրիկ աղջիկ ձեռքը դրել է Մարգարետի ուսին։ Նրա անունը Էլբիս Ֆարահյան (Կվանյան) է։ Այդ ժամանակ նա Մարգարետի փոքրիկ աշակերտուհիներից մեկն էր ընդամենը, սակայն նրա անցած ուղին այդ լուսանկարում նրա ներկայությունը հատկապես նշանակալի է դարձնում։

Դպրոցական լուսանկարում Մարգարետի կողքին կանգնելուց տարիներ անց Էլբիսը Թեհրանում հիմնեց և ղեկավարեց «Ֆարահյան» դպրոցն ու մանկապարտեզը։ Հայ երեխաների սերունդներ անցան այդ հաստատության դասասենյակներով՝ ստանալով իրանական կրթություն և միաժամանակ պահպանելով սերտ կապը հայոց լեզվի, մշակույթի և համայնքային կյանքի հետ։

Ուսուցչուհու և աշակերտուհու միջև կապը չավարտվեց մանկությամբ։ Էլբիսը կյանքի կոչեց կրթական այն գաղափարները, որոնց ծանոթացել էր Մարգարետի ղեկավարությամբ, այդ թվում՝ նախադպրոցական դաստիարակության ժամանակակից մեթոդների կիրառումը, ինչպես նաև երաժշտության, ֆիզիկական ակտիվության, ստեղծագործականության և գեղագիտական ​​զարգացման կարևորությունը երեխայի կրթության գործընթացում։

Լուսանկարում պատկերված են նաև Մարգարետի մյուս երեք երեխաները՝ Նապոլեոնն ու Սոնյան՝ անմիջապես նրա կողքին, իսկ Մուշեղը՝ վերին շարքերում (այս կադրում չի երևում)։

Հին ընկերության սկիզբը

1959 թվականին Թեհրանի «Էմրուզ» ավագ դպրոց եկավ Լեոնիդ Սարվարյան անունով մի նոր աշակերտ։ Նրա դասընկերների թվում էր Ֆերեյդուն Փարսանեջադը՝ այն ժամանակ դեռ երիտասարդ աշակերտ, որն արդեն ղեկավարում էր դպրոցի թատերական գործունեությունը։

Թատրոնը դարձավ նրանց միավորող օղակը։ Լեոնիդը Ֆերեյդունին տրամադրում էր դիմահարդարման պարագաներ, կիսվում բեմական արվեստի վերաբերյալ իր գիտելիքներով, փորձերի ընթացքում գաղափարներ առաջարկում և երբեմն այնքան սուր էր վիճարկում երիտասարդ ռեժիսորի մոտեցումները, որ դա որոշակի լարվածություն էր առաջացնում։ Սակայն ստեղծագործական տարաձայնություններով սկսված հարաբերությունները շուտով վերածվեցին հիանալի ընկերության։

Լեոնիդի միջոցով Ֆերեյդունը ծանոթացավ Սարվարյանների ընտանիքի և «Սարվարյան» դպրոցի («Քախ-ե Քուդաքան»՝ պարսկերենից թարգմանաբար՝ «Երեխաների պալատ») շուրջ ձևավորված մշակութային միջավայրի հետ։ Հաջորդեցին թատրոնը, երաժշտությունը, գրականությունն ու երկարատև զրույցները։ Հետագայում Փարսանեջադը «Քախ-ե Քուդաքան»-ը բնութագրել է որպես «իմ առաջին համալսարանը»։

Թեհրանի դպրոցական բեմի շուրջ սկիզբ առած նրանց ընկերությունը շարունակվեց ավելի քան վեց տասնամյակ՝ մինչև 2023 թվականին Լոս Անջելեսում Լեոնիդի մահը։

«Խորն են արմատները»՝ Սարվարյանների ընտանեկան նախաձեռնություն։

Այս լուսանկարը պատկերում է մի տեսարան Առնո դ'Ուսսոյի և Ջեյմս Գոուի («Արմատները խորն են») պիեսի բեմադրությունից, որն իրանական բեմում առաջին անգամ ներկայացրել է «Անահիտա» թատերախումբը 1960-ականների սկզբին։ Մոստաֆա և Մահին Օսկուիների կողմից հիմնադրված «Անահիտան» դարձավ ժամանակակից իրանական թատրոնի առաջամարտիկ ուժերից մեկը՝ ներդնելով Ստանիսլավսկու համակարգը և իրանական հանդիսատեսին ներկայացնելով սոցիալական խնդիրներ արծարծող դրամաներ։

Բեմադրության մեջ հատկապես մեծ էր Սարվարյանների ընտանիքի ներկայությունը։ Գլխավոր դերերից երկուսը կատարում էին Էդվարդ Բալասանյանը և Սիլվա Սարվարյանը՝ զարմիկ ու զարմուհի, որոնք մեծացել էին միասին՝ Սարվարյան դպրոցի միջավայրում, և նախկինում մի քանի անգամ միասին հանդես էին եկել բեմում։ Էդվարդը մարմնավորում էր լեյտենանտ Բրետ Չարլզին, ով վերադառնում է Ամերիկայի հարավ և դառնում գողության կեղծ մեղադրանքի թիրախ, իսկ Սիլվան խաղում էր Ջենևրա Լանգդոնի դերը։ Բեմի հետնաբեմում նրանց հորեղբայրը՝ Նապոլեոն Սարվարյանը, հանդես էր գալիս որպես բեմադրող նկարիչ և ձևավորող։

Ամերիկայի հարավում ռասայական խտրականության խնդիրը բարձրացնող այս պիեսը իրանական հանդիսատեսին ծանոթացրեց մի սոցիալական իրականության հետ, որը նրանց համար դեռևս համեմատաբար անծանոթ էր։ «Անահիտայի» բեմադրության միջոցով Սարվարյան ընտանիքի երեք անդամներ՝ Էդվարդը, Սիլվան և Նապոլեոնը, նպաստեցին այս նշանակալի ստեղծագործության՝ իրանական բեմում ներկայացմանը։ Ցավոք, բեմադրությունից որևէ ձայնագրություն չի պահպանվել, սակայն թույլ կտանք մեզ մի փոքր «ընտանեկան» գնահատական ​​տալ. այն պարզապես հիասքանչ պետք է լիներ։ Էդվարդն ընդդեմ Սիլվայի՝ բեմի վրա, և Նապոլեոնը՝ նրանց շրջապատող աշխարհի ձևավորողի դերում... Հավատացեք մեզ՝ չէ՞ որ մենք Սարվարյաններ ենք։

Բազմաթիվ պատմություններ դեռ ճամբին են

Սարվարյանների պատմության գիրքը ծավալուն է ու հարուստ, և այն դեռ շարունակում է գրվել։ Մինչ մենք շարունակում ենք բացահայտել մեր պատմության էջերը, այստեղ կավելանան նոր հուշեր, պատմություններ, լուսանկարներ և բացահայտումներ։ Ուստի հաճախակի այցելեք տեսնելու տարբեր սերունդներին վերաբերող նոր պատմություններին ծանոթանալու համար, կամ ստորև թողեք ձեր էլ․ փոստի հասցեն՝ թարմացումների դեպքում մեզանից տեղեկանալու համար։

Սարվարյաներ

Պահպանել մեր համայնքային ժառանգությունը

© 2025. All rights reserved.